In het overzicht hieronder proberen we de bijdragen over de bevrijding van de dorpen van de huidige gemeente De Bilt op deze site in een kader te zetten. De gekleurde links maken het mogelijk om door te klikken naar korte verslagen en verhalen.

Toen de geallieerde troepen in 1944 Normandië binnenvielen en toen de Duitsers in korte tijd veel terrein moesten prijsgeven, was de verwachting hoog gespannen. Ook in De Bilt was dat te merken. Operatie Market Garden, de poging om bij Arnhem de Rijn over te steken, liep echter vast. De daaropvolgende hongerwinter leidde ook in De Bilt en omstreken tot voedselgebrek. Inwoners probeerden op allerlei manieren aan voedsel te komen.
In maart 1945 werd de opmars van de bondgenoten hervat. Duitsland gaf zijn legers over op 4 mei. Op de avond van 4 mei kwam het bericht door over de radio. Het nieuws van de capitulatie drong echter maar langzaam door, ook doordat de mensen in de gemeente hun radio’s hadden moeten inleveren of geen elektriciteit hadden.

Over de overgave van de Duitse troepen in Nederland moest nog nader onderhandeld worden, onder meer in Bilthoven.
De eerste geallieerde soldaten verschenen op de Utrechtseweg op 7 mei uit de richting van Zeist. Ze maakten onderdeel uit van het Canadese leger en vormden het Engelse 49th Reconnaissance Regiment, de Polar Bears. Men zag in een jeep Prins Bernhard langsrijden. Op dezelfde dag reden de Polar Bears ook Maartensdijk binnen.
Verschillende onderduikers en inwoners hebben hun belevenissen op papier gezet. Ze schrijven over verbroedering met de soldaten, over het gevoel van vrijheid en opduikende onderduikers. Herman von der Dunk vertelde hoe de mensen de straat op liepen en hun vreugde tot uiting brachten.
Peter Hoefnagels schreef dat er overal Amerikaanse muziek klonk.

Het was echter ook een tijd van verwarring. Walter Maas beschreef hoe de Duitsers nog op 4 mei in het wilde weg op Nederlanders schoten. Een Duitse patrouille arresteerde een groep jongeren die na spertijd vrolijk buiten rondliepen. De commandant liet ze lopen maar op de Gezichtslaan werden ze opnieuw aangehouden, nu door mannen van de Binnenlandse Strijdkrachten die ook rust op straat wilden. Catastrofaal waren de gebeurtenissen in Westbroek, waar Duitse soldaten op 5 mei slaags raakten met leden van de Binnenlandse Strijdkrachten en zes mannen doodschoten.

In de dorpen en wijken werden feesten georganiseerd. Af en toe liepen de feestelijkheden ook uit de hand, zoals bij het kaalscheren van meisjes die met Duitse soldaten waren omgegaan:
De Binnenlandse Strijdkrachten pakten Duitsers en collaborateurs op. Enkele NSB-ers werden naar de Varenkamp gebracht, die eerder door de Duitsers in gebruik was genomen als marechausseekazerne. Bij een paar arrestaties werden schoten gelost. Een Nederlandse SS-er op een motorfiets wilde op 7 mei niet stoppen voor een patrouille van de B.S. en werd doodgeschoten. Een paarleden van de NSB hingen zich op.
Luise Kramer-Scheffels beschreef hoe de voedselsituatie, die eerst heel slecht was, er opeens veel beter uitzag.

Burgemeester Van der Borch, die in de oorlog was afgetreden ten gunste van de NSB-man Van Ravenswaay, nam zijn functie weer op. Men vormde een kiescollege om een voorlopige gemeenteraad in te stellen. Na de bevrijding kon de wederopbouw beginnen. Dat was niet makkelijk: eten en benzine moesten nog enige tijd op de bon en de schaarse woonruimte moest worden verdeeld.
Ook moesten collaborateurs berecht worden. De joodse verzetsman kunstenaar Eduard Veterman stierf na een aanrijding in de tijd dat hij een zeer kritisch boek over de Binnenlandse Strijdkrachten schreef. Op 30 november 1945 waren de eerste nieuwe gemeenteraadsverkiezingen.

Niet iedereen was tevreden met de manier waarop men met de herinneringen aan de oorlog omging. Dat blijkt wel uit de protesten van leerlingen van De Werkplaats in 1969.

DAB

Andere bijdragen op deze site die direct of indirect met de Tweede Wereldoorlog te maken hebben, kan men vinden met de knop Tweede Wereldoorlog die onderaan deze pagina zichtbaar is. Op de site staat ook een reeks vragen en opdrachten voor het onderwijs.

Literatuur over de bevrijding in de dorpen van De Bilt is onder meer te vinden in:
J.C. Brugman, Bezet en verzet, De Bilt en Bilthoven in oorlogstijd, Bilthoven 1993.
B. Schut, Verhalen hoe de oorlog is verdwenen, Bilthoven en De Bilt tijdens de Tweede Wereldoorlog, z.pl. 2015.
K. Kolenbrander, Maartensdijk bevrijd 1945, in: Sint Maerten 13 1995.
J.C. Brugman, De ‘bevrijding’ in de gemeente De Bilt, in: De Biltse Grift 1995. Klik hier: DBG De bevrijding in gemeente De Bilt