In de maandelijkse nieuwsbrief presenteert het Online Museum De Bilt de rubriek “De ontdekking van deze maand”. Deze keer was de ontdekking zo indrukwekkend dat redacteur Dick Berents er een speciale Laatste Nieuws aan wijdt:

Het verhaal begon met een tip van mijn buurman tijdens een praatje over de heg. Hij had bij de volkstuintjes aan de Biltse Rading gehoord dat op die plaats misschien een ‘woontoren’ had gestaan. ‘Jij bent toch van dat Online Museum?’ vroeg de buurman mij. ‘Ik heb daar naar die toren gezocht, maar ik kon niets vinden.’ Ik beloofde ernaar te kijken.

Dagen later kwam hij met nieuwe informatie: er zou een kasteel van Ludolf Overdevecht hebben gestaan. We moesten bij woontoren dus niet denken aan een verdwenen flatgebouw maar aan de toren van een middeleeuws kasteel. Dat maakte het verhaal een stuk interessanter, want het dikke boek Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht vermeldt bij De Bilt nul kastelen.

Nieuwe Kaart van den Lande

Ik ben toen gaan zoeken op oude kaarten. In 1696 werd de Nieuwe Kaart van den Lande van Utrecht gepubliceerd door Bernard de Roij – hij noemde zich ook Le Roy want dat stond chiquer. Daarop staan de restanten van het huis Overdevecht aangegeven als een gestippeld vierkantje. Bernard de Roij was landmeter en zijn kaarten waren dus heel nauwkeurig, benadrukte mijn buurman die zelf ook landmeter geweest was. Als we die oude kaart projecteren over Google Maps, kunnen we de locatie van het huis Overdevecht vaststellen: ter hoogte van de volkstuinen bij de kruising van de Blauwkapelseweg en de Biltse Rading.

Het gerecht Overdevecht bestond al in de twaalfde eeuw in de nabijheid van Utrecht en het verwierf rechtsmacht in de richting van De Bilt. Het huis Overdevecht werd vermoedelijk al in de dertiende eeuw bij De Bilt gebouwd. Het werd het nieuwe centrum van het gerecht. Omstreeks 1250 had Ludolf van Overdevecht een heel groot gebied in leen, dat het latere Maartensdijk en het westen van De Bilt omvatte. In de veertiende eeuw werd het huis in documenten genoemd, liggend aen die Nyeuwe Bilt.

Stichtse Oorlog 

Vermoedelijk is het versterkte huis tussen 1481 en 1483 verwoest in de Stichtse Oorlog. In 1527 noteerde Pieter Aelmansz, de stadssecretaris van Naarden, wat de monnik Lapp uit Oostbroek nog over de plek van de resten van het kasteel wist te vertellen. Tussen de boerderij van Adriaen Ghysbertsz aan de Steenstraat en die van Albert van Kuyl liep een steeg, de Centenlaan of Sintellaan. Daaraan lag, dichter bij de boerderij van Albert, een grote hofstede omringd door grachten. Pieter Aelmansz ging er datzelfde jaar kijken en vond er de resten van een zware toren met een zaal. In de twintigste eeuw heeft men bij het graven van de zuiveringssloot op die plek bakstenen van 32 x 15 x 8 cm. aangetroffen.

Onze bevindingen en de verschillende kaarten treft u aan op:

Het verdwenen Huis Overdevecht

Kopfoto: Volkstuintjes aan de Biltse Rading, waar ooit een kasteel heeft gestaan. (Foto: Dick Berents)