Aan de Professor Bronkhorstlaan in Bilthoven verrees in 1930 het sanatorium Berg en Bosch. Het was de grootse verpleeginrichting voor tuberculosepatiënten in Nederland, waar vierhonderd patiënten werden verpleegd. De foto laat de mannenafdeling van het sanatorium zien in 1934 (Collectie Het Utrechts Archief). In de lighallen werd speciaal gelet op licht en lucht.

 

Meer informatie

Om de oprukkende tuberculose in Nederland te bestrijden richtte de Katholieke Arbeidersbeweging in 1913 de stichting Herwonnen Levenskracht op. Deze stichting bouwde in 1920 een noodsanatorium van houten barakken op het terrein van de villa Berg en Bosch in Apeldoorn. Daar konden 225 patiënten worden verpleegd.

De geneesheer-directeur dr. Bronkhorst vond het echter een probleem dat deze inrichting ver weg lag van ziekenhuizen en universiteiten. Daarom kregen de architecten Koldewey en Van Moorsel in de opdracht om een nieuw sanatorium te bouwen in de bossen van Bilthoven. Het werd in 1933 geopend en kreeg opnieuw de naam Berg en Bosch.

De architecten behoorden tot de Delftse School en hadden weinig op met de functionele stijl van de Nieuwe Zakelijkheid die toen in de mode was. Zij probeerden door een fraaie vormgeving een klimaat te scheppen waarin de genezing bespoedigd werd. In en om het sanatorium, dat opnieuw werd bekostigd door de Katholieke Arbeidersbeweging, werd ook kunst van katholieke kunstenaars aangebracht. Het complex bevatte onder meer een hoofdgebouw met een kleine klokkentoren, een zusterhuis en een kapel. Verder was er ruimte voor onderwijs aan jonge tbc-patiënten.
Zusters Dominicanessen namen de verpleging en het onderwijs op zich. In de werkplaatsen werden de patiënten voorbereid op terugkeer in de samenleving doordat zij het populaire ADO-speelgoed maakten: Arbeid door Onvolwaardigen.

De tuberculose werd in de jaren zestig steeds verder teruggedrongen en Berg en Bosch werd voortgezet als een algemeen ziekenhuis. Ook in die vorm kon het echter niet zelfstandig blijven bestaan en het werd failliet verklaard. Tegenwoordig is Berg en Bosch een bedrijvenpark waar ondernemingen actief zijn in de gezondheidszorg en de sociale dienstverlening.

DAB

Literatuur:
H. Uit de Bosch, W. Van den Broeke en H. De Groot, De geschiedenis van het sanatorium Berg en Bosch, in: De Biltse Grift 2009.
S. Broekhoven en S. Barends, De Bilt, Geschiedenis en architectuur, Zeist 1995 p.103-108
L. Haan-Berends, De strijd tegen volksziekte no. 1, in: De Biltse Grift 1993.
Zie ook: http://rijksmonumenten.nl/monument/514642/berg-en-bosch:-ziekenhuis/bilthoven