“De kinderen van Versteeg moeten onder de wol.” Zo luidde in 1944 een codebericht van Radio Oranje vanuit Londen voor ir. Willem Hupkes, president-directeur van de Nederlandse Spoorwegen. Hierna vertellen we meer over Hupkes en leggen we uit wat het codebericht betekende. (Op de afbeelding ziet men ir. Hupkes bij de opening van de spoorbrug over de Maas bij Buggenum na de Tweede Wereldoorlog. Nationaal; Archief.)

 

Meer informatie

Het werkzame leven van ir. Willem Hupkes (1880 – 1965) stond geheel in het teken van de spoorwegen. Na zijn opleiding tot ingenieur in Delft trad hij in 1904 in dienst van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij. Uit de fusie van verschillende spoorwegmaatschappijen in 1938  ontstond de NS of  Nederlandse Spoorwegen, met het hoofdkantoor in Utrecht. In 1918 liet Hupkes een villa onder architecteur bouwen aan de Sparrenlaan, nu Hobbemalaan 26 in Bilthoven. De villa kreeg de naam Eendenhof en stond op een zeer ruim perceel. In een deel van de tuin van deze villa is later de Hobbemaflat gebouwd.

Hupkes klom gestaag op in de bestuurlijke hiërarchie van de spoorwegen. In 1938 werd hij opgenomen in de directie van de NS, maar hij kreeg niet de post van president-directeur  waar hij wel op had gerekend. Op deze post werd door de overheid Ir. Goudriaan benoemd. Na het ontslag van Ir. Goudriaan in oktober 1940 werd Hupkes alsnog president-directeur, zij het waarnemend. De oorlog was een zware en moeilijke tijd voor de NS omdat het vitale spoorwegverkeer doorgang moest blijven vinden terwijl er met de Duitsers moest worden samengewerkt. Hierbij moest de directie moeilijke keuzes maken en beslissingen nemen.

Op 17 september 1944 klonk uit de radioluidspreker in Nederland het hierboven genoemde codebericht van Radio Oranje, uitgezonden in opdracht van de Nederlandse regering in ballingschap in Londen. Met Versteeg werd Hupkes bedoeld en met de kinderen het spoorwegpersoneel. Toen aan deze oproep gehoor werd gegeven, was de spoorwegstaking van september 1944 een feit. De staking was bedoeld om de inspanningen van de geallieerden te ondersteunen en de Duitsers schade toe te brengen. De verwachting was dat de staking slechts van korte duur zou zijn. Dit pakte geheel anders uit en het lamleggen van het treinverkeer versterkte de voedselproblemen voor de bevolking van West Nederland in de winter van 1944.

Hoewel Hupkes aan het einde van de oorlog al pensioengerechtigd was, werd hij in juni 1945 alsnog benoemd tot president directeur van de NS. Nog ander half jaar gaf hij leiding aan het herstel van de  spoorwegen. In die tijd was hij geregeld te zien op het Poligoon Journaal zoals bij de heropening van de spoorbrug over de Waal bij Zaltbommel die naar hem werd genoemd.  Hij werd opgevolgd door Ir. F.Q. den Hollander.

EvdV

 

Literatuur:

C. Huurman: Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd 1939 – 1945. Uquilair, Rosmalen 2001.

A.J. Veenendaal jr., Levensschets van Willem Hupkes in Biografisch Woordenboek deel 3. Den Haag 1989.

S. Buys, Herinnering aan een president, in: De Koppeling, 19 maart 1965.

A.J.C. de Rüter, Rijden en staken: de Nederlandse spoorwegen in oorlogstijd, M. Nijhoff, den Haag 1960.

NN, Afscheid van Ir. W. Hupkes, in: Spoor- en tramwegen, jrg. 20 nr 2, 16 januari 1947.